آموزش دستورالعمل داربست بندی
دسترسی سریع به محتوای این مطلب
تامین ایمنی یک ساختمان بحث مفصلی است که مقاله های متعددی راجع به آن نوشته شده است. از فونداسیون و اسکلت گرفته تا عایق بندی داخلی ساختمان همگی باید با وسواس خاص جهت ایمنی ساختمان اجرا شود. اما ایمنی حین انجام کار، مساله مهم دیگری است که باید به آن پرداخته شود!
هنگام اجرای امور ساختمان سازی به خصوص برای ساختمان های بلند و دو طبقه به بالا دسترسی افراد به ارتفاعات در امنیت کامل از الزامات است. یکی از این روش های اجرایی داربستبندی است که انواع مختلفی دارد. لازم به ذکر است داربست فلزی بیشترین کاربرد را در پروژه های ساخت و ساز دارد.
لوله داربستی نیز المان اصلی اجرای داربست است؛ شما می توانیدقیمت لوله داربستی را از لینک آن دریافت نمائید. برای توضیحات بیشتر در مورد داربست بندی و انواع آن خواندن ادامه مطلب توصیه می شود. همچنین در این مقاله با خطرات احتمالی هنگام استفاده از داربست و نکات ایمنی در مورد آن آشنا خواهید شد.
داربست چیست؟
داربست یا Scaffold یک سازه موقتی است که برای کمک به ساخت ساختمان های بلند و مرتفع به منظور دسترسی به نقاط دوردست سازه استفاده می شود. این سازه موقتی به صورت دارهای افقی و عمودی توسط بست هایی محکم شده و بعد از پایان کار و تکمیل ساختمان اجزای داربست از هم باز می شوند. داربست می تواند چوبی یا فلزی باشد ولی از هر جنسی که هست باید بستن آن توسط افراد کاربلد و با رعایت کامل نکات ایمنی انجام شود.
راه پله داربستی کارگاهی چیست؟
پله داربستی، نوعی سازه پیش ساخته است که هنگام ساختمان سازی، دسترسی امن به طبقات بالاتر را فراهم می کند. این پله ها بسته به ارتفاع ساختمان می تواند بین ۴ الی ۸ پایه داشته باشد. این پله ها به راحتی باز و بسته می شوند و فضای کمی را نسبت به داربست سنتی اشغال می کنند. ضمن اینکه پله داربستی بدون نیاز به مهارت خاصی نصب و اجرا می شود و حتی یک کارگر ساده نیز می تواند عملیات مونتاژ آن را بر عهده بگیرد.
انواع داربست ساختمان
داربست بندی متناسب به نوع مصرف در انواع مختلفی بسته می شود که در ادامه به توضیح هرکدام پرداخته خواهد شد:
داربست چوبی
یکی از انواع داربست های ثابت، داربست چوبی است که اجزای تشکیل دهنده آن شامل خرک، پل موقت و تخته است. ساخت این داربست های چوبی نیاز به نردبان های مخصوص دارد که از طریق آن کارگران بتوانند به قسمت های مختلف ساختمان برسند.
داربست فلزی
یکی دیگر از انواع داربست از نوع فلزی است که ساختار آن توسط لوله های فولادی با قطر ۴۸ میلی متر تکمیل می گردد. این لوله ها اصطلاحا لوله فولادی پنج سانتی متری نام دارند که ضخامت آن باید حدود ۴ میلی متر باشد. بست ها در این نوع داربست بسیار حائز اهمیت هستند و اگر به درستی بسته نشوند احتمال ریزش داربست وجود خواهد داشت.
داربست مثلثی
داربست مثلثی در دسته داربست های کاربردی و محبوب قرار دارد. اجزای تشکیل دهنده آن فریم ها یا قاب های مثلثی شکل هستند و به صورت نر و ماده به هم متصل می گردند. این داربست دارای اجزای مورب ثابتی است که میزان باربری آن را تا چندین برابر بیشتر می کند.
همچنین این داربست به راحتی باز و بسته می شود و اجرای آن نسبت به دیگر داربست ها با سرعت بیشتری و بدون نیاز به فرد متخصص انجام می پذیرد. نکته قابل توجه این است که این داربست در دسته داربست های مدولار Medullar قرار دارد.
داربست معلق
علت این نامگذاری عدم اتصال پایه های آن به زمین است؛ در واقع تکیه گاه آن به جای زمین، دیوارهای ساختمان است. کاربرد این داربست برای مکان هایی است که امکان نصب داربست روی زمین وجود نداشته باشد. همچنین داربست معلق در ساخت ساختمان های خیلی بلند مثل آسمان خراش ها بیشتر قابل مشاهده است؛ زیرا اگر سازه مرتفع باشد، امکان نصب داربست از زمین وجود ندارد، ضمن اینکه انجام این کار هزینه های خیلی زیادی به دنبال خواهد داشت. ازاین جهت داربست معلق بهترین گزینه به نظر می رسد.
داربست چکشی ستاره
این داربست که در دسته داربست های مدولار قرار دارد به واسطه پایه های عمودی و مهارکننده افقی اجرا می شود، اتصال پایه های این داربست به همدیگر توسط پین و مغزی امکان پذیر است. داربست های نوع مدولار معمولا نصب و اجرای آسانی دارند و به راحتی باز و بسته می شوند.
این نوع داربست برای هر ارتفاعی امکان اجرا دارد، به راحتی جابجا شده و عملیات مونتاژ آن به سهولت انجام می گیرد. از این رو برای داربست بندی نمای ساختمان ها و تاسیسات مختلف نظیر تاسیسات پالایشگاه و پتروشیمی مناسب عمل می کند.
داربست چکشی کاسه ای
این داربست تقریبا شباهت زیادی به داربست چکشی ستاره ای دارد و باز هم از نوع مدولار است. برای اجرای این نوع داربست به پایه و مهار کننده نیاز بوده ضمن اینکه این داربست نیز عملیات مونتاژ راحتی دارد.
اجزای تشکیل دهنده داربست
با وجود اینکه داربست ها در انواع مختلفی وجود دارند اما می توان گفت که تقریبا اجزای تشکیل دهنده آنها باهم مشترک است. شاید در مواردی کم و زیاد شود اما به طور کلی اجزای تشکیل دهنده داربست عبارتند از:
- شمع مایل
- لوله های مهار کننده
- پایه های عمودی
- لوله های افقی
- ستون ها
- لوله های زیر تخته ای
- قید دیوار درگاهی
- قید، میله شکاف دار اتصال
- پایه مهار
- دیسک های افقی داربست
- صفحه پله و بست پله ای
- پل، بست راست گوشه
- اتصالات پل زیر سقف
- بست گردان
- بست لوله زیر تخته ای
- صفحه زیر ستون
- بست گردون
- بست برشی
- مهار انتهایی
- پایه قابل تنظیم
- تخته داربست
- کفشک چوبی
- توپک های پلاستیکی
- کاور داربست
- جک داربست
- چرخ داربست متحرک
- نردبان
- سیم مخصوص داربست
- کفشک پایه
- بالابر
برخی دیگر از اجزای تشکیل دهنده داربست را در جدول زیر باهم میبینیم:
| اجزا داربست | کاربرد |
|---|---|
| Ledger | لوله ای که از خم شدن لوله استاندارد جلوگیری می کند |
| Transform | لوله ای که لوله های پایه درونی و بیرونی را به هم متصل می کند |
| platform | سکوی کار |
| Base plate | جهت توزیع بار بین لوله های عمودی و زمین |
| Sole plate | برای زمینه هایی که نرم هستند از تخته دیگری به نام Sole plate در زیر بیس پلیت استفاده می گردد |
| Toe board clip | گیره های نگهدارنده قرنیز که برای ایمنی کارگران روی قرنیزها کار گذاشته می شوند |
| Brace | لوله های اریبی که بین لوله های عمودی و به جهت افزایش استحکام آنها کار گذاشته می شوند |
| Guard rail | لوله هایی که به منظور حفظ ایمنی کارگران و جلوگیری از سقوط آنها در داربست نصب می شوند |
اصطلاحات داربست بندی
آشنایی با اصطلاحات داربست بندی برای هر کارگر و مهندس ساختمانی ضروری است، زیرا درک دقیق این مفاهیم باعث افزایش ایمنی، جلوگیری از اشتباهات نصب و اجرای صحیح پروژه می شود. استفاده از زبان مشترک فنی و استاندارد کمک می کند تا تمام اعضای تیم ساخت و بازرسی، تجهیزات و عملیات را به درستی درک کنند.
| اصطلاح انگلیسی | اصطلاح فارسی | توضیح |
|---|---|---|
| Scaffold | داربست | سازه موقت فلزی یا چوبی برای دسترسی به ارتفاعات یا انجام تعمیرات و ساخت و ساز |
| Ledger | لِجر | تیر افقی که پایه های داربست را به هم متصل می کند و بار را توزیع می کند |
| Transom | ترانسوم | تیر افقی کوتاه بین دو لجر که کف داربست یا پلکان را نگه می دارد |
| Stand / Upright | پایه داربست | ستون عمودی که وزن کل سازه و بار روی داربست را تحمل می کند |
| Coupler | کوپلر | اتصال دهنده اجزای داربست مانند لجر و پایه برای استحکام سازه |
| Toe board | تخته جانبی | تخته کوتاه در لبه کف داربست که مانع سقوط ابزار و مصالح می شود |
| Guardrail | نرده محافظ | نرده ای که در لبه داربست نصب می شود تا کارگران از سقوط محافظت شوند |
| Base plate | صفحه زیر پایه | صفحه فلزی که زیر پایه داربست قرار می گیرد و وزن را به زمین منتقل می کند |
| Tie | مهار کننده | وسیله ای برای اتصال داربست به ساختمان یا سازه اصلی جهت جلوگیری از واژگونی |
| Ledger beam | تیر لجر | تیر افقی اصلی که ستون ها را به هم متصل کرده و بار کل سازه را تقسیم می کند |
| Working platform | سکوی کار | سطحی که کارگران روی آن ایستاده و عملیات ساخت یا تعمیر را انجام می دهند، باید مستحکم باشد |
انواع بست های داربستی استاندارد
از مهمترین اجزای یک داربست، بست های آن است که مثل خود داربست انواع مختلفی دارد. نمونه بست های داربست شامل بست قائم یا بست تک پیچ، بست دو پیچ، بست چهار پیچ و بست گردون هستند که هرکدام از این بست ها برای متصل کردن بخش های به خصوصی از داربست بکار گرفته می شوند.
آیین نامه ایمنی داربست
نصب داربست باید با رعایت کامل اصول ایمنی انجام شود در غیر اینصورت برای کارگران و حتی عابران پیاده خطرآفرین خواهد شد. نکاتی که در ادامه بیان می کنیم به جهت ایمنی هرچه بیشتر کار با داربست است:
- پایه های عمودی یا استاندارد داربست بایستی همگی در یک خط مستقیم قرار گیرند.
- فاصله حداکثری پایه های عمودی از همدیگر نباید بیشتر از دو متر شود.
- لوله ها و پایه های داربست باید فاقد هرگونه دفرمگی، کجی، شکستگی یا بریدگی باشند.
- برای هر دو متر ارتفاع حدود شش الی هفت عدد پله نیاز است.
- بهترین بخش داربست برای دسترسی به قسمت های بالاتر ساختمان پله است.
- هرگز از نردبان کوتاه و چوبی برای دسترسی به بالای سکو استفاده نشود چون احتمال شکستگی دارد.
- تخته هایی که روی پله ها جهت عبور و مرور قرار می گیرد، حتما باید با سیم های مخصوص به پله محکم شوند.
- تخته های داربست اگر پنج متر باشند به دو میله مهارکننده زیری نیاز دارند و اگر بیشتر از پنج متر باشند به سه میله مهار کننده نیاز خواهند داشت.
- سکوی داربست در حالت استاندارد در هر متر مربع باید ۱۵۰ الی ۲۵۰ کیلوگرم وزن را تحمل کند.
- بهترین زاویه برای پایه های نردبان با زمین، حدود ۶۸ الی ۷۵ درجه است.
- پایه نردبان داربست به ازای هر چهار متر ارتفاع، باید یک متر به عقب کشیده شود.
- نردبان یکی از خطرناکترین بخش های داربست است و باید قبل از شروع کار به دقت بررسی شود. هنگام انجام کارهای برقی ساختمان بهتر است از نردبان عایق یا نارسانا استفاده گردد.
- نردبان داربست برای ایمنی هرچه بیشتر باید فلزی و حدود یک متر از محل اجرای کار بلندتر باشد.
نکات ایمنی مهم برای داربستهای معلق
داربست های معلق به دلیل اینکه از بالا توسط سیم یا کابل به ساختمان متصل می شوند، خطرات خاص خود را دارند و رعایت نکات ایمنی در استفاده از آنها بسیار حیاتی است. قبل از نصب، باید محل اجرای داربست به دقت بررسی شود و از استحکام کافی برای تحمل وزن کارگران و تجهیزات اطمینان حاصل شود. رعایت اصول داربست بندی و استفاده از تجهیزات استاندارد مطابق با آیین نامه ایمنی داربست الزامی است.
تمامی اجزای داربست معلق باید به طور منظم بازرسی شوند تا از عدم خوردگی، آسیب یا نقص فنی اطمینان حاصل گردد. استفاده از لنگرهای مقاوم و سیم های استاندارد، و همچنین رعایت محدودیت وزن بار مجاز، از مهمترین نکات ایمنی محسوب می شوند. علاوه بر این، کارگران موظف هستند از تجهیزات ایمنی فردی مانند کلاه ایمنی و کمربند ایمنی استفاده کنند. توجه داشته باشید که تغییرات ناگهانی در وزن یا باد شدید می تواند باعث خطر سقوط شود، بنابراین رعایت آیین نامه داربست و انتخاب مناسب قیمت آهن و متریال مقاوم، از اهمیت بالایی برخوردار است.
نکات ایمنی مهم برای داربست متحرک
داربست های متحرک که بر روی چرخ نصب می شوند، در پروژه هایی که نیاز به جابجایی سریع داربست دارند استفاده می شوند و ایمنی آنها مستلزم رعایت نکات ویژه ای است. قبل از استفاده، باید سطح زمین بررسی شده و از صاف و مقاوم بودن آن برای حرکت داربست اطمینان حاصل شود. رعایت اصول داربست بندی و نصب صحیح ترمزها و چرخ ها مطابق آیین نامه ایمنی داربست از الزامات اساسی است.
در استفاده از داربست متحرک، هرگونه اضافه بار یا جابجایی ناگهانی می تواند باعث واژگونی داربست شود. بنابراین، بارگذاری باید بر اساس ظرفیت تعیین شده انجام شود و کارگران تنها با رعایت فاصله مناسب و استفاده از تجهیزات ایمنی فردی مانند کلاه و کمربند، اجازه کار دارند. بازرسی دوره ای چرخ ها، پیچ ها و اتصالات نیز ضروری است.
خطرات کار بر روی داربست
اطلاع از خطرات احتمالی هنگام کار با داربست به پیشگیری از وقوع آنها کمک می کند:
خطر احتمالی برخورد سر با اشیا داربست
این خطر چه بخواهید چه نخواهید در جاهایی مثل داربست اتفاق می افتد پس برای پیشگیری از آن حتما کلاه ایمنی و چانه بند استفاده شود. برای لبه های داربست هم از قرنیز Toe-board استفاده گردد و همچنین نصب توری ایمنی در بالای داربست لازم و ضروری خواهد بود.
خطر احتمالی سقوط از ارتفاع
داربست یک سازه مرتفع است بنابراین احتمال سقوط از آن برای کارگران که مدام در حال بالا و پایین رفتن هستند وجود دارد. برای پیشگیری از این امر باید در قسمت های مختلف داربست، حفاظ ایمنی نصب شود.
خطر احتمالی ریزش داربست
این احتمال نیز وجود دارد که فشار وارده به داربست بیشتر از حدِ تحملِ داربست باشد و یا از بست های استاندارد برای محکم کردن پایه ها و لوله ها استفاده نشده باشد که در این صورت شاهد ریزش داربست خواهیم شد!
خطر احتمالی برق گرفتگی
گاهی پیش می آید که فاصله داربست به تیرهای برق خیلی نزدیک باشد به همین جهت احتمال برق گرفتگی وجود دارد. برای پیشگیری از این اتفاق وحشتناک بهتر است قبل از شروع به کار، فاصله ایمنی با تیرهای برق رعایت شود و کارگران لباس عایق به تن کنند.
داربست یک سازه بسیار مهم است که به سرعت ساختمان سازی کمک می کند و امکان رسیدن کارگران به بخش های مختلف ساختمان را امکان پذیر می سازد. نصب این سازه باید با دقت زیاد انجام گیرد و بازرسی های مداوم تا پایان کار بر روی آن اعمال شود. ضمن اینکه اجرای آن را بهتر است افراد متخصص به عهده بگیرند تا از خطرات احتمالی و خسارات ناشی از آن پیشگیری شود.
سوالات متداول
مجموعه قوانین و دستورالعمل هایی است که برای نصب، استفاده و ایمنی داربست ها بهمنظور جلوگیری از حوادث تدوین شده است.
در تمام پروژه های ساختمانی، عمرانی، صنعتی و تعمیراتی که از داربست استفاده می شود الزامی است.
کارفرما، مهندس ناظر و مسئول ایمنی پروژه مسئول نظارت بر اجرای صحیح آن هستند.
داربست باید استحکام کافی، مهار مناسب، کف ایمن، نرده حفاظ و نصب اصولی داشته باشد.
بله، داربست باید قبل از بهره برداری و به صورت دوره ای بازرسی شود.
حداکثر ارتفاع داربست به نوع داربست و روش مهار آن بستگی دارد و باید مطابق دستور العمل سازنده و آیین نامه باشد.
خیر، استفاده از داربست بدون مهار و مهاربندی مناسب طبق آیین نامه ممنوع است.
کلاه ایمنی، کمربند ایمنی، کفش کار، نرده حفاظ و تخته های سالم الزامی هستند.
بله، افراد شاغل روی داربست باید آموزش های ایمنی لازم را دیده باشند.
افزایش خطر سقوط، حوادث جانی، خسارت مالی و مسئولیت قانونی برای کارفرما و پیمانکار.
مرکزآهن، مرجعی تخصصی و به روز برای کسب دانش و اطلاع از آخرین تحولات بازار آهن و فولاد است. با وبلاگ جامع ما، همیشه از آخرین اخبار و اطلاعات این صنعت آگاه باشید.